ABD’de Uçuşlar Beş Saat Durdu! Yetkililer Eski Altyapıyı İşaret Ediyor
FAA uçuş durdurma emri, ABD’de Cuma günü havalimanlarında yaklaşık beş saat süren bir aksamaya yol açtı. Federal Havacılık İdaresi (FAA) ülke genelinde kalkışları Doğu Saati’yle 15.54’te durdurdu, hava sahası 20.15’te yeniden açıldı. Yetkililer nedeni bir telekomünikasyon arızası olarak açıkladı. Siber saldırıya ya da kötü niyetli bir eyleme dair bir işaret...
FAA uçuş durdurma emri, ABD’de Cuma günü havalimanlarında yaklaşık beş saat süren bir aksamaya yol açtı. Federal Havacılık İdaresi (FAA) ülke genelinde kalkışları Doğu Saati’yle 15.54’te durdurdu, hava sahası 20.15’te yeniden açıldı. Yetkililer nedeni bir telekomünikasyon arızası olarak açıkladı. Siber saldırıya ya da kötü niyetli bir eyleme dair bir işaret yok.
Olayın ilk saatlerinde yetkililer, FAA’nın yeni devreye aldığı yapay zeka sisteminin aksamaya katkısı olup olmadığına da bakıyordu. Sonraki açıklamalarda ise sorumluluk eski altyapıya yüklendi: Ulaştırma Bakanı Sean Duffy, anahtarların ve yönlendiricilerin aşırı veriyle yüklenip devre dışı kaldığını söyledi.
FAA uçuş durdurma emri nasıl işledi
Al Jazeera’nin aktardığına göre FAA durdurma emrini olağanüstü koşullar ve güvenlik gerekçesiyle verdi. Duffy aksaklığı dört saatten uzun sürdü diye anlatırken, haber metinleri süreyi yaklaşık beş saat olarak veriyor. Uluslararası uçuşlar vaka bazında değerlendirildi ve bazıları kalkabildi.
Cirium verilerine göre saat 16.00’dan sonra ABD havalimanlarından kalkması planlanan yaklaşık 11 bin uçuş, 1,5 milyondan fazla yolcuyla bekledi. İç Güvenlik Bakanı Markwayne Mullin, emrin ardından yaklaşık 3 bin uçuşun güvenle indiğini söyledi. CBS News, Flightradar24’e dayanarak durdurma başladığında ABD’ye yönelmiş yaklaşık 3 bin 100 uçağın havada olduğunu yazdı.
Cirium’a göre saat 19.05 itibarıyla en az 827 uçuş yönlendirildi: 670’i kalkış havalimanına geri döndü, 157’si başka bir havalimanına gitti. Aksamadan etkilenen havalimanları arasında Boston, Atlanta, Miami, Pittsburgh, New York, Los Angeles ve Baltimore anıldı.
İptal ve gecikme rakamları takip servislerine göre değişiyor. Flightradar24, Cuma günü 4 bin 700’den fazla uçuşun iptal edildiğini ve 10 bin uçuşun geciktiğini bildirdi. Cumartesi için 700 uçuş da önceden iptal edilmişti. FlightAware ise 4 binden fazla iptal ve 10 binden fazla gecikme listeledi.
FAA uçuş durdurmanın nedeni ne
FAA, hava trafik kontrol sistemlerini etkileyen bir telekomünikasyon arızası olduğunu bildirdi. Duffy, anahtarların ve yönlendiricilerin aşırı veriyle yüklenip devre dışı kaldığını, ancak tam bir iletişim ya da radar kaybı yaşanmadığını söyledi. Yetkililer, yeni eklenen teknolojinin eski sistem parçalarını zorladığını ve aralıklı iletişim ile radar boşlukları yarattığını kabul etti. Aksamadan 21 bölgesel hava trafik kontrol merkezi etkilendi.
CBS’in kaynaklarına göre FAA’nın hava trafik kontrol merkezlerini birbirine bağlayan özel iletişim ağında yapılan bir güncelleme, sistemin yeniden başlamasına ve çökmesine yol açtı. Ağı L3Harris işletiyor. Mullin ise sisteme eklenen yeni güvenlik yamalarının yönlendiricileri aşırı yüklemiş olabileceğini dile getirdi.
Altyapının yaşı ayrı bir tartışma konusu. FAA Telekomünikasyon Altyapısı (FTI) sözleşmesi Temmuz 2002’de Harris’e verilmişti. Kasım 2023’te FAA destekli bir güvenlik incelemesi ağı eskimiş olarak tanımladı. Eylül tarihli bir GAO raporu, sistemde 1960’lara uzanan bakır kabloların bulunduğunu ve modernizasyondaki gecikmelerin riski büyüttüğünü anlatıyor. Duffy 1980’lerden kalma bakır hatlardan söz etti ve hava trafik kontrol sistemi için 50 milyar dolarlık bir yenileme talep etti.
Yapay zeka ve siber saldırı iddiaları
Mullin, olayla bağlantılı bir siber saldırı bulunmadığını ve halkın hiçbir aşamada tehlikede olmadığını söyledi. “Herkes güvende” diyen bakan, olayın başka bir 11 Eylül olmadığını da belirtti. Mullin ayrıca durdurmanın Perşembe günü yaşanan büyük Microsoft kesintisiyle ilgisi olmadığını açıkladı. O kesintiyi ayrı bir haberde anlattık.
Başlangıçta gündeme gelen yapay zeka sorusu ise Al Jazeera ve CBS’nin aktardığı sonraki açıklamalarda geçmiyor. Resmi anlatı eski altyapı, aşırı yüklenen yönlendiriciler ve güncellemeler üzerine kurulu.
Uzmanlar FAA uçuş durdurma için ne diyor
Havacılık uzmanı Ron Bartsch, yedekleme sistemlerinin neden hemen devreye girmediğini sorguladı. Tony Stanton, FAA’nın risklerin bilindiğini ancak olası bir kesintiye hazırlıklı olmadığını söyleyerek daha iyi acil durum planları çağrısı yaptı. Todd Curtis ise çözüm bulunsa bile normale dönmenin bir günden uzun süreceğini belirtti. Eski NTSB başkanı Robert Sumwalt olayı eşi benzeri görülmemiş olarak niteledi.
Tarihsel kıyaslama konusunda kaynaklar aynı fikirde değil. Bir habere göre bu, 11 Eylül 2001’den sonra ülke çapında kalkışların durdurulduğu ikinci olay; bir görsel altyazısı ise üçüncü olduğunu söylüyor ve Ocak 2023’teki FAA sistem arızasını önceki örneklerden biri sayıyor.
Yolcular için sıradaki adım
Duffy, hava sahasının açıldığını ama uçuşların yavaş ilerleyeceğini söyledi. Yolculara havayollarıyla iletişime geçme çağrısı yapan Duffy, kalkışların pilot ve kabin memuru bulunabilirliğine bağlı olacağını da ekledi. Gece boyunca mümkün olduğunca çok uçuşun kaldırılmasına çalışılacak, kalanlar Cumartesi sabahı taşınacak. Duffy operasyonların Şükran Günü tatilinin yoğunluğuna kadar tam kapasiteye dönmesini bekliyor. Duffy ayrıca Kongre’den acil modernizasyon fonu çağrısını yineledi.
FAA uçuş durdurma emri kalksa da aksamanın hemen bitmesi beklenmiyor. Curtis’in tahminine göre tam bir çözüm bulunsa bile normale dönüş bir günden uzun sürecek. Mullin de yeni bir hava trafik kontrol sistemi için tam bir değişim talep ettiklerini ve tahmini maliyetin 50 milyar dolar olduğunu söyledi.
